الشيخ رسول جعفريان وديگران
352
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
مطالب بخش اول و دوم كتاب چندان به بحث حكومت و مديريت پيامبر ( ص ) مربوط نمىشود ؛ زيرا به عنوان زمينهء بحث مطرح شده است . در بخش اول تاريخچهاى از جزيرة العرب و وضعيت جغرافيايى ، تاريخى ، سياسى ، اجتماعى و فرهنگى آن ذكر شده است . در بخش دوم نيز به سه مقطع مهم از زندگانى رسول خدا ( ص ) ، يعنى دوران تولد تا بعثت ، بعثت تا هجرت و هجرت تا جهاد در راه خدا ، اشاره شده است . در اصل ، آنچه كه بيشتر مربوط به موضوع مورد بحث و متناسب با نام كتاب نيز هست ، بخش سوم كتاب است كه با عنوان « الرسول العربى و حروب الايمان » مطرح شده است . در اين بخش ، به چند جنگ مهم پيامبر ، مانند : غزوهء بدر ، احد ، احزاب ، حنين و تبوك اشاره شده و در پايان هر غزوه ، نتيجهها و درسهاى حاصل از آن ذكر شده است . در پايان بخش سوّم ، با عنوان « عبقرية الرسول القائد فى فنّ الحرب » به شگفتيها و برتريهاى تصميمگيرى ، تدبّر و تفكر نظامى پيامبر اشاره شده ، و موضوعاتى كه مورد توجه پيامبر ( ص ) بوده ، همچون : كسب اطلاعات دربارهء دشمن ، نيرنگهاى جنگى ، عامل معنوى ، شجاعت در مواقع ترس ، تشويق براى جنگ ، وحدت صفوف در جنگ ، جنگ دفاعى ، پيامبر و نيروهاى مردمى ، پيامبر و فرماندهى ، مشورت و شنيدن نظر ديگران ، اعتماد به نفس و . . . مورد بحث قرار گرفته است . نويسنده در پايان كتاب با عنوان « الرسول العربى و الاستراتيجية العليا » ضمن آوردن برخى از تعاريف و معانى استراتژى جنگى ، به برخى از استراتژيهاى پيامبر ، چون : تنظيم روابط بين افراد جامعه ، فرستادن نامهها و رسولان نزد پادشاهان دولتهاى مجاور و . . . پرداخته است . در پايان كتاب ، مواد چهل و هفتگانهء قانون اساسى مدينه ذكر شده است . نويسنده در نگارش اين كتاب ، بيشتر از كتاب نويسندگان معاصر و مستشرقان استفاده كرده و تنها از معدودى منابع معتبر سود جسته است . 15 . السياسة المالية للرسول ( ص ) ؛ قطب ابراهيم محمد ، الهيئة المصرية العامة للكتاب ، 1988 م . 300 ص . قطب ابراهيم محمد در اثر خويش ، به سياست اقتصادى پيامبر ( ص ) پرداخته و مطالب آن را در شش باب و هر باب را در سه فصل تنظيم كرده است . وى در فصل اول از باب اول ، دربارهء ديدگاه قرآن در مورد مسائل مالى سخن گفته ، آيات قرآن را دربارهء فرايض مالى و انفاق به شكلهاى گوناگون آن آورده است . در فصل دوم ، به ديدگاه قرآن درباره اموال ، از جهات مختلف ، پرداخته شده است .